Asertywność to umiejętność wyrażania własnego zdania, swoich potrzeb, emocji oraz obrony własnych granic bez naruszania praw i granic innych osób.

Zanim przejdziemy do omówienia tematu, zadaj sobie pytania: czy daję sobie prawo do popełniania błędów? Czy jestem sobą? Czy wyrażam siebie, swoje emocje? Czy jasno określam swoje potrzeby?
Twierdząca odpowiedź na pytania wskazuje, że przejawiasz zachowania asertywne. Jeżeli na większość pytań odpowiedź brzmiała NIE, spokojnie, asertywność można wyćwiczyć 🙂

Podstawowe elementy asertywności to dawanie sobie prawa do wyrażania siebie, a także pozwalanie na to innym. Asertywność to jasne, bezpośrednie komunikowanie swoich potrzeb, myśli, uczuć, przy poszanowaniu poglądów, uczuć i potrzeb naszych rozmówców, partnerów, współpracowników. Chodzi przede wszystkim o to, by jasno wyrażać siebie nie naruszając praw innych ludzi, nie lekceważąc ich uczuć i opinii.

Herbert Fensterheim, amerykański psycholog,  stworzył wykaz pięciu asertywnych praw:

  1. Masz prawo do wyrażania siebie, swoich opinii, potrzeb, uczuć dopóty, dopóki nie rani to kogoś innego.

Zasada odnosi się do jasnego wyrażania swoich oczekiwań nie naruszając terytorium drugiej osoby, dbając o jej strefę komfortu.

  1. Masz prawo do wyrażania siebie – nawet jeśli rani to kogoś innego – dopóki twoje intencje nie są agresywne.

Zasad mówi o tym, że dopóki nie chcemy skrzywdzić drugiej osoby, możemy wyrażać swoje zdania, opinie, potrzeby. Oczywiście w formie asertywnej, społecznie akceptowalnej, nie agresywnej.

  1. Masz prawo do przedstawiania innym swoich próśb – dopóki uznajesz, że druga strona ma prawo odmówić.

Prawo odmowy działa w obie strony. Ja mam prawo Cię o coś poprosić, a ty masz prawo odmówić. 

  1. Istnieją takie sytuacje, w których kwestia praw poszczególnych osób nie jest oczywista. Zawsze jednak masz prawo do przedyskutowania tej sytuacji z drugą osobą i wyjaśnienia jej.

Nie poznamy granic innych ludzi, ich oczekiwań, potrzeb bez komunikowania się z nimi. Rozmowa, poznawanie naszych perspektyw i wzajemnych granic oraz ich respektowanie to podstawa zdrowej relacji.

  1. Masz prawo do korzystania ze swoich praw.

Znasz swoje prawa? Wiesz jak z nich korzystać? Poznaj je, uświadom sobie ich istnienie. I pamiętaj, że masz prawo do korzystania z nich.

Zachowując się asertywnie wyrażamy swoje uczucia, postawy, opinie, potrzeby, prawa. Robimy to w sposób stanowczy, bezpośredni, ale respektujący drugiego człowieka oraz jego uczucia, postawy, opinie, potrzeby, prawa.

Warto podkreślić, że przeciwieństwem zachowań asertywnych są zachowana bierne/uległe oraz agresywne.

ULEGŁOŚĆ

Zachowując się w sposób uległy często robimy coś ze strachu przed brakiem akceptacji ze strony otoczenia, obawiamy się reakcji innych ludzi, nie chcemy konfliktów, unikamy ich. Wydaje nam się, że musimy być grzeczni, uprzejmi. Uległość jednak jest lekceważeniem własnych praw, potrzeb oraz zachęcaniem drugiej strony do dominacji. Ulegając mamy poczucie krzywdy, złości, odczuwamy frustrację, gniew, a co więcej umniejszamy sobie, spada poczucie naszej wartości. Respektujemy prawa innych lekceważąc własne.

AGRESJA

Zachowania agresywne również wynikają ze strachu przed nieotrzymaniem tego, czego chcemy, a także brakiem wiary w siebie, poczuciem niższości. Często w ten sposób wyładowujemy własne frustrację, gniew, złość. Jest to także zachowanie manipulacyjne. Stosujemy je, bo uważamy za skuteczne, wcześniej zadziałało więc je powtarzamy. Respektujemy własne prawa, ale prawa innych lekceważymy.

Zachowując się agresywnie tworzymy konflikty oraz je eskalujemy, inni zaczynają się nas bać, przestają nas szanować. W dłuższej perspektywie takie zachowania przestają być skuteczne i dochodzi do pogorszenia relacji z otoczeniem.

ASERTYWNOŚĆ

Podstawą zachowań asertywnych jest założenie, że zarówno JA, jak i inni są OK, respektujemy własne prawa i prawa innych. Nie chcemy ranić ani siebie ani innych. Taka postawa daje poczucie kontroli nad własnym życiem, zadowolenie z siebie, wzrost wiary w siebie, poczucie własnej skuteczności. Niestety stosując zachowania asertywne możemy początkowo narazić się na brak sympatii ze strony otoczenia. Szczególnie jeżeli wcześniej zgadzaliśmy się na wszystko, kosztem własnych potrzeb i uczuć. Warto jednak podkreślić, że rozwój osobisty, nasze zmiany w życiu często powodują zmiany w relacjach, często również dochodzi do zmian w kręgach przyjaciół i znajomych. Zapewne każdy z nas ma lub miał w otoczeniu osoby, który wiedzą lepiej, czego nam trzeba, naruszają naszą strefę komfortu, wchodzą, najczęściej nieproszeni, na nasze terytorium. Pozostaje pytanie: czy chcemy tkwić w relacjach z ludźmi, którzy nie szanują naszych opinii, lekceważą potrzeby?

Dzięki asertywności może zmienić się nasz krąg znajomych, przyjaciół. Zyskujemy życie pełne, zgodne z naszymi wartościami, potrzebami i fantastycznymi relacjami z ludźmi, którzy nas kochają, szanują i wspierają.

Jak mówić asertywnie?

Najlepiej jasno i wprost. Wyrażanie swoich potrzeb bezpośrednio zwiększa szanse na porozumienie z rozmówcą, zwiększa skuteczność naszych komunikatów i pozwala na lepsze zrozumienie z innymi.

Często nie mówiąc wprost, o co nam chodzi, wydaje nam się, że tak jest taktowniej, unikamy konfliktów. A tak naprawdę tylko my jesteśmy przegranymi, bowiem odebraliśmy sobie prawo do wyrażania siebie, swoich potrzeb, opinii. W takich sytuacjach ogarnia nas złość, frustracja i kompletna porażka, jeżeli chodzi o realizację planu czy celu.

Przykład. Dzwoni telefon, akurat robimy coś ważnego albo niezwykle przyjemnego. Nie chcemy się oderwać. Nie mamy czasu i ochoty na rozmowę, jesteśmy czymś niezwykle pochłonięci. Ale odbieramy i co mówimy? „Pracuję” i „nie, nie przeszkadzasz mi”.

A gdyby tak zamiast tego zakomunikować: „Przepraszam, teraz pracuje i jestem zajęta. Oddzwonię do Ciebie wieczorem, dobrze?”

Pierwszy sposób  spowoduje u nas frustrację, a to co usłyszymy od drugiej osoby, najprawdopodobniej, będzie nas irytować, nasze słuchanie nie będzie pełne, a taką postawą wcale nie okażemy szacunku drugiej osobie.

Zdecydowanie drugi sposób zachowania pozwala na uszanowanie zarówno siebie, jak i rozmówcy. Przyjęcie naszego komunikatu przez drugą osobę ze zrozumieniem stworzy wspaniałą przestrzeń dla relacji.

Jak asertywnie wyrażać siebie?

Pomoże ci w tym komunikat JA. Kładziemy w nim nacisk na nasz stan emocji, uczucia. Wyrażamy to, co czujemy zapewniając skuteczną komunikację z innymi.

Komunikat JA składa się z czterech elementów:

  • określenia uczuć, emocji w związku z danym zdarzeniem, sytuacją, zachowaniem (Ja czuję …)
  • opisu konkretnego zachowania drugiej osoby (kiedy Ty …)
  • opisu konsekwencji zachowania drugiej osoby (ponieważ …)
  • określenia oczekiwań dotyczących zachowań drugiej osoby w przyszłości (chcę ….)

PRZYKŁAD: Masz problem ze spóźnialskimi? Pierwszym komunikatem, który najczęściej jest stosowany to zdanie: „Bo ty się wiecznie spóźniasz”. Lecz zamiast tego wyrażenia, który zapewne spowoduje obustronną falę oskarżeń, warto przetestować komunikat JA. Oto przykład:

Ja czuję (opis emocji): Przykro mi,

Kiedy  ty (opis zachowań): że się spóźniłeś/spóźniłaś.

Ponieważ (określenie konsekwencji): Czekam na Ciebie pół godziny w upale.

Chcę (prośby, oczekiwania na przyszłość): Mam prośbę, abyś następnym razem poinformował mnie wcześniej o spóźnieniu.

albo

Proszę, bądź następnym razem punktualnie bądź poinformuj mnie wcześniej, że jedziesz coś załatwić i prawdopodobnie się spóźnisz.

Jak asertywnie odmawiać?

Często zdarza się, że ktoś prosi nas o coś, a my już mamy inne plany albo nie mamy najmniejszej ochoty tego robić, zupełnie coś jest nam nie na rękę. Jednak zgadzamy się okazując sobie brak szacunku i czując złość. Te emocje dają sygnał, że nasze granice zostały naruszone, zrobiliśmy coś, na co nie mieliśmy ochoty. Dlatego warto nauczyć się jasno komunikować odmowę, zadbać o siebie, swój komfort, czas i energię. Pamiętaj, że masz prawo odmówić.

Asertywna odmowa powinna zawierać trzy elementy:

  • słowo NIE,
  • określenie tego, czego nie chcemy, zrobić, wykonać,
  • uzasadnienie, krótkie i prawdziwe, co pokaże naszemu rozmówcy nasz szacunek wobec niego.

Przykład: „Nie pojadę z Tobą na zakupy, bo chcę w tym czasie posprzątać swoje mieszkanie.”

Unikaj niejednoznaczności, nie mów: „nie mogę”, „no nie wiem” itp. Pokazujesz, że to nie ty decydujesz i dajesz przestrzeń do naciskania na Ciebie.

ZDARTA PŁYTA

Zdarza się, że pomimo odmowy, dalej jesteśmy namawiani na realizację czyjegoś planu, pomysłu. Co wtedy? Warto zastosować technikę zdartej płyty: powtarzamy na okrągło część naszej odmowy:

„Nie, nie zrobię tego”, „Nie, nie pojadę z tobą” itp.

W zależności od tego, co mówi nasz rozmówca, warto odnieść się do jego słów, dając tym samym jasny znak, że słyszymy i rozumiemy, co do nas mówi, zachowując jednak postawę asertywną, np.:

„Rozumiem, że jest to dla Ciebie ważna sprawa, ale nie pójdę z Tobą …”

Brak asertywności prowadzi do tego, że nie realizujemy swoich potrzeb i pragnień. Dlatego określ jasno swoje zasady, wyznacz granice, powiedz na co się nie zgadzasz i pozwól innym na stawianie swoich granic oraz szanuj je. Postaw na bezpośrednią komunikację i określaj jasno, czego chcesz.

A zatem ćwicz asertywność. Codziennie. Żyj w zgodzie ze sobą, postępuj asertywnie. Pamiętaj, że dzięki postawie i zachowaniom asertywnym budujesz poczucie własnej wartości, a także tworzysz wspaniałe relacje ze sobą i z innymi. A to podstawa pełnego życia.

Powodzenia

 Więcej: Jean Baer , Herbert Fensterheim, Jak nauczyć się asertywności, Wydawnictwo: Książka i Wiedza, 2006

Fot. Alexandr Ivanov, Pixabay

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.